De oorsprong van een moskee

  • Johan van Ee / master architectuur / architectuur en interieur

Johan van Ee (master Architectuur) ontwierp een moskee voor Amsterdam-Noord. “De opkomst van de islam als onderdeel van de ‘Nederlandse’ cultuur, is de laatste jaren een veel besproken item. Hoewel Nederland door het koloniale verleden een sterke band met de islam heeft en enige tijd zelfs het grootste islamitische land te wereld is geweest blijft de aanwezigheid in het ‘thuisland’ een ge- voelig onderwerp. De moskee als materiële representatie van de islam, is het ultieme symbool geworden van deze strijd. Er zijn weinig bouwprojecten die zoveel stof doen opwaaien, en gepaard gaan met zoveel associatie en emotie.

“Het woord moskee, betekent letterlijk ‘plaats van nederwerping’.”

Door deze maatschappelijke aandacht is ook binnen de architectuurwereld de discussie de laatste jaren op gang gekomen. In plaats van verdieping heeft deze discussie naar mijn idee voornamelijk geleid tot vervlakking en dog- ma’s. Er schijnen maar twee mogelijkheden te zijn, een op het westen georiënteerde moskee die zich voegt naar de westerse idealen, of een heimwee-moskee die inspeelt op de afkomst van de verschillende gemeenschappen. Het woord moskee, dat via het Spaans is afgeleid van het Arabische masjid, betekend letterlijk ‘plaats van neder- werping’. Over dit inhoudelijk en kenmerkende gebruik, en daarmee de religieuze oorsprong van het gebouw wordt echter nauwelijks nagedacht.

 

Geen westerse variant, geen heimwee-moskee. Het probleem is dus niet het vertalen van een klassieke representatie naar een hedendaagse ‘westerse’ variant. Maar een herbewustwording van de betekenis en gebruik van het bouwwerk. Om vervolgens vanuit dit zelfbewustzijn een gebouw te ontwerpen dat verankerd is in de heden-daagse gemeenschap, maar door haar zelfbewustzijn de dialoog kan aangaan met de maatschappelijke en architectonische context. Na analyse van de Islamitische oerbronnen, de koran en soenna, heb ik een document met essentiële uitgangspunten voor een moskee samengesteld. Hieruit kwam een aantal kenmerkende thema’s naar voren, zoals de bekende oriëntatie, maar ook thema’s als toegankelijkheid en zonering die een groot stempel op het plan drukken.

 

Met deze studie hoop ik een alternatieve zienswijze aan te bieden. Cultuur, architectuur maar zeker ook religie, hebben een dynamische dialoog met het heden nodig. Zonder deze interactie vervalt de cultuur, vervalt de architectuur en vervalt de religie tot een lege huls. Een lege verzameling rituelen en vormen, zonder of met een vergeten betekenis. Terwijl juist de betekenis de essentie van het geloof omvat.”